Về sáng kiến

Trung tâm kết nối Tri thức số

Về sáng kiến

Từ vài năm nay, cùng với mọi ngành nghề trong xã hội, ngành thông tin – thư viện bước vào thời đại của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư với đặc trưng là nền sản xuất thông minh được phát triển trên 3 trụ cột chính gồm kỹ thuật số, công nghệ sinh học và vật lý. Một vấn đề cấp thiết được đặt ra cho hệ thống thư viện đại học là làm thế nào để người dùng tin của các trường đại học Việt Nam có thể truy cập, khai thác tối đa kho tài nguyên thông tin/tri thức phong phú, đa dạng của nhân loại đang được lưu giữ trong các thư viện trường.

Ý tưởng hình thành mạng kết nối, chia sẻ, dùng chung tài nguyên thông tin – tri thức số trong hệ thống thư viện đại học đã nhen nhóm từ cuối những năm 2010 qua các buổi trao đổi, thảo luận giữa Trung tâm Thông tin Thư viện (nay là Trung tâm Thư viện – Tri thức số) Đại học Quốc Gia Hà Nội (VNU-LIC) và Liên Chi hội thư viện đại học khu vực phía Bắc (NALA).

Dấu mốc đầu tiên của việc thực hiện nội dung này là Hội thảo “Xây dựng học liệu nội sinh dùng chung trong các thư viện đại học Việt Nam” tại Đại học Quang Trung, Quy Nhơn do VNU-LIC, NALA phối hợp tổ chức năm 2017 với sự hỗ trợ của Công ty Cổ phần Tư vấn và Tích hợp Công nghệ D&L (DLCorp), và có sự tham gia của đông đảo các thư viện đại học cả nước. Tại hội thảo này, gần 30 đơn vị đã ký Bản ghi nhớ cam kết thực hiện kế hoạch Xây dựng Thư viện số Đại học dùng chung. Theo đó, NALA giữ vai trò chủ trì hoạt động chung; VNU-LIC có trách nhiệm đảm bảo hạ tầng công nghệ, nhân lực triển khai và giữ vai trò điều phối, làm đầu mối quản trị, điều hành hoạt động của hệ thống; DLCorp hỗ trợ cung cấp giải pháp công nghệ và phần mềm.

Trong những năm tiếp theo, hàng loạt hội nghị, hội thảo, tập huấn… được VNU-LIC, NALA phối hợp với DLCorp và nhiều thư viện đại học tổ chức nhằm giới thiệu, thảo luận, hướng dẫn, chuyển giao công nghệ phần mềm và nghiệp vụ xử lý thông tin nhằm tạo lập, phát triển tài nguyên số, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, vấn đề bản quyền cho chia sẻ, dùng chung.

Ngày 01/10/2021, lễ khai trương Trung tâm kết nối Tri thức số đã được tổ chức trọng thể với sự tham gia của hơn 370 đầu cầu trên cả nước. Đây là kết quả hợp tác của VNU-LIC, NALA, với các thư viện số trực thuộc NALA và DLCorp. 6 thư viện số đầu tiên kết nối vào mạng lưới là thư viện số thuôc các đơn vị sau: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Bách Khoa, trường Đại học Thủy Lợi, trường Đại học Lâm Nghiệp, và trường Đại học Phenikaa.

Nhận thấy nhu cầu cấp thiết của việc xây dựng thư viện số – trung tâm kết nối tri thức số dùng chung nhằm phục vụ nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, ngay từ năm 2021, Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam (Hiệp hội) đã hỗ trợ tích cực cho NALA và VNU-LIC kết nối với các trường đại học và cao đẳng cả nước và khuyến cáo các trường tham gia hệ thống thư viện số dùng chung này.

Mặc dù cùng với NALA, Liên Chi hội thư viện đại học khu vực phía Nam (VILASAL) và một số tổ chức thư viện chuyên ngành đã phối hợp chia sẻ thông tin, dữ liệu song các hoạt động này còn mang tính cục bộ, manh mún, tự phát; không có quy chế tổ chức chặt chẽ, không đảm bảo các tiêu chuẩn đáp ứng nhu cầu liên thông, chia sẻ toàn quốc và quốc tế. Đặc biệt, việc thiếu một tổ chức đứng ra chủ trì, định hướng chiến lược và xây dựng các chương trình hành động cụ thể làm cho khả năng tập hợp, phát triển bền vững gặp nhiều khó khăn.

Chính vì vậy, để có thể xây dựng, phát triển và quản trị tri thức có hiệu quả và bền vững ở cấp độ quốc gia, đầu tiên phải xây dựng được một hệ thống quản trị và chia sẻ tri thức, đặc biệt là tri thức số một cách khoa học và bài bản tại các trường đại học và cao đẳng Việt Nam, sau đó tiến tới kết nối và chia sẻ tri thức số ở các mạng lưới thư viện số công cộng, thư viện số chuyên ngành, thư viện số trường học vvv. trên lãnh thổ Việt Nam, trong khu vực và trên thế giới.

Trung tâm kết nối Tri thức số là đơn vị trực thuộc Viện Nghiên cứu và Phát triển Tri thức số, và được thành lập để tiếp nối, kế thừa các thành quả của NALA, VNU-LIC và các thư viện đại học thuộc NALA, và cũng để giải quyết được các khó khăn vướng mắc tồn đọng.

Trung tâm kết nối Tri thức số đứng ra kết nối thư viện số dùng chung không chỉ trong nhóm các trường đại học trên cả nước, mà mong muốn được mở rộng kết nối tới các thư viện số các trường cao đẳng, trường học, thư viện công cộng, thư viện chuyên ngành và các kho thông tin tri thức tại mọi tổ chức tại Việt Nam.

Đến thời điểm 04/07/2024, đã có 88 thư viện số các trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc tham gia kết nối tới Trung tâm kết nối Tri thức số.

Tầm nhìn và Mục tiêu

Cổng thông tin của Trung tâm kết nối Tri thức số là nơi mà người sử dụng có thể tìm kiếm  được  tất cả các nguồn tri thức dạng số đang hiện hữu trong cộng đồng, tổ chức và cá nhân tại Việt Nam, đóng góp vào Hệ tri thức Việt số hóa, phục vụ đắc lực cho học tập, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Các cột mốc tiêu biểu

2017

  • Hội thảo “Bản quyền tài liệu số và học liệu mở”

2018

  • Hội thảo “Thư viện thông minh 4.0: Công nghệ – Dữ liệu – Con người”
  • Tập huấn “Biên mục Dublin Core cho tài liệu số”

2019

  • Tập huấn “Nâng cao kỹ năng tổ chức phục vụ người đọc trong các thư viện điện tử – thư viện số tại Việt Nam”
  • Hội thảo “Tối ưu hóa quản trị tri thức số: Chính phủ – Doanh nghiệp – thư viện”

2020

  • Tập huấn “Tạo lập và chia sẻ tài nguyên thông tin bằng phần mềm Dspace và OAI – PMH”
  • Hội thảo “Phát triển mô hình trung tâm kết nối tri thức số”

2021

  • Lễ khai trương Trung tâm kết nối Tri thức số (1/10/2021) kết nối 6 thư viện thành viên của NALA. Đây là dự án thí điểm xây dựng CSDL dùng chung kết nối và chia sẻ nguồn tin thư mục và toàn văn cho các thành viên NALA, tiến tới cho toàn hệ thống thư viện Việt Nam.

2022

  • Hội thảo “Nâng cao hiệu quả thực hiện chuyển đổi số và phát triển dịch vụ thư viện tại Học viện Chính trị Công An Nhân Dân”
  • Hội thảo “Chuyển đổi số và liên thông thư viện” của Bộ VHTTDL
  • Hội thảo “Xây dựng Thư viện Số đại học và sử dụng chung tài nguyên tri thức số”
  • Tập huấn “Số hóa tài liệu: công nghệ, quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và bản quyền”
  • Tọa đàm “Kết nối thư viện số đại học dùng chung” của Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam
  • Hội nghị quốc tế về Thư viện kỹ thuật số Châu Á – ICADL 2022: “Tăng cường trí thông minh trong thư viện số” do VNU-LIC đăng cai tổ chức

2023

  • Thành lập “Viện Nghiên cứu và Phát triển Tri thức số” trực thuộc Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam
  • Thành lập “Trung tâm kết nối Tri thức số” thuộc Viện Nghiên cứu và Phát triển Tri thức số

Đăng ký tham gia